محمد مهدى ملايرى
61
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
در قرن چهارم ميلادى هم مورخ رومى آميانوس مارسلينوس - Ammianus « 1 » Marcellinus - از اين سرزمين بدينصورت نام برده : « مهمترين اقليمهاى اصلى در فارس ( - ايران ) آن اقليمى است كه آشور خوانده مىشود و اين نزديكترين اقليمهاى ايران به ما ( يعنى روم ) و نامآورترين آنها است . اينجا در گذشته بين طوايف مختلفى تقسيم مىشده ولى امروز همه آنها به يك نام واحد سرزمين آشور ( سورستان ) خوانده مىشود » . * * * گرچه در دوران اسلامى نام « سورستان » جاى خود را به سواد و سپس به عراق داد ولى نام سورستان هم يكباره فراموش نشد بلكه در كتابهاى جغرافيائى و تاريخى عربى اسلامى هم باز جابهجا در سخن از گذشتهى اين سرزمين ذكرى از اين نام شده است . طبرى در ذكر جنگهاى اردشير بابكان با اردوان آخرين پادشاه اشكانى پس از شرح پيروزىهاى او در همدان و آذربايجان و ارمنستان و موصل گويد : « از موصل به سورستان رفت كه همان سواد است و آنجا را تصرف كرد و در ساحل دجله در برابر شهر طهسبون ( تيسفون ) كه شهرى است در جانب شرقى مدائن ، شهرى در غربى آن بساخت و آن را ( به اردشير ) ناميد » . « 2 »
--> ( 1 ) . آميانوس مارسلينوس Ammianus Marcellinus از آخرين تاريخنگاران بزرگ رومى است كه در سال 330 ميلادى زاده شده و تربيتى سپاهى يافته و در جنگ ايران و روم شركت داشته و رويدادهاى سالهاى 370 تا 396 ميلادى را به رشته تحرير كشيده است . و از جمله نوشتههاى او شرح جنگ ژولين امپراطور روم و شاپور دوم معروف به ذو الاكتاف است كه امپراطور روم شخصا با سپاهى بزرگ همراه با نيروئى دريائى در امتداد فرات به ايران حملهور شد و پس از پيشروىهائى سرانجام شكست يافت و خود او هم كشته شد و جانشينانش با شاپور معاهده صلحى بدانگونه كه شاپور مىخواست منعقد ساختند تا اجازه يافتند به كشور خود بازگردند . بخشى از اين نوشته او كه مربوط به همين جنگ است به وسيله آقاى فؤاد جميل به عربى ترجمه شده و با عنوان « العراق فى القرن الرابع للميلاد » در مجله سومر جلد هفدهم ، بخش 1 و 2 سال 1961 چاپ شده و آنچه در اينجا از آن نوشته نقل شده از ص 147 آن مجله است . ( 2 ) . طبرى - 1 / 819